Jump to content
  • Welcome to our whiskyforum

    Dear Guest,

    On behalf of whiskyforum.gr and Hellenic Malt Whisky Society, we would like to thank you for visiting our forum. Feel free to navigate to our forum and enjoy content and topics. Always remember that our forum is free for all and if you share the same passion or you just want to be informed about whisky, you are more than welcome to join us!

    forum1.jpg

    Slainte!

Η σημασία του σχήματος του αποστακτήρα (reflux, lyne arm, purifier)


Recommended Posts

Η αρχή της απόσταξης ήταν ήδη γνωστή στους αρχαίους Αιγυπτίους. Τα διαφορετικά σημεία εξάτμισης επιτρέπουν τον διαχωρισμό των ουσιών με θέρμανση. Οι ουσίες που εξατμίζονται πρώτα σε χαμηλές θερμοκρασίες μπορούν να συλλεχθούν και να διαχωριστούν από τις υπόλοιπες. Αλλά οι Αιγύπτιοι χρησιμοποίησαν την απόσταξη μόνο για την παραγωγή αρώματος. Μόνο οι Κέλτες μοναχοί, κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν την απόσταξη για να παράγουν το «νερό της ζωής».

Για να παράγουμε απόσταγμα, πρέπει να ξεκινήσουμε από ένα αλκοολούχο υγρό (wash) από το οποίο μέσω της απόσταξης, θα παραχθεί το αλκοολούχο ποτό. Στην ουσία δηλαδή, η απόσταξη δε δημιουργεί αλκοόλ, απλά το συμπυκνώνει. Το πόσιμο αλκοόλ ονομάζεται αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη. Με δεδομένο ότι η αιθυλική αλκοόλη έχει χαμηλότερο σημείο βρασμού από το νερό, τότε τα δύο υγρά μπορούν να διαχωριστούν μέσω της εξάτμισης. Η αιθυλική αλκοόλη έχει σημείο βρασμού στους 78,2 C, όμως υπάρχουν διαφορετικοί τύποι αλκοόλης και άλλων συγγενών χημικών ενώσεων με διαφορετικά σημεία βρασμού. Κάποιες τέτοιες χημικές ενώσεις θεωρούνται επιθυμητές γιατί προσδίδουν γεύση στο απόσταγμα και άλλες ανεπιθύμητες.

Τα βασικά μέρη που αποτελούν το ανώτερο τμήμα ενός κοινού pot still

forsysths_Aufbau.jpg

Α.-Το σφαιρικό καπάκι, που καλύπτει το δοχείο του άμβυκα από την πάνω πλευρά

B.- Το τμήμα που συνδέει το καπάκι με το λαιμό

C.- Ο λαιμός (neck)

D.-Το τμήμα που συνδέει το λαιμό με το βραχίονα – κεφαλή/head

E.- Ο βραχίονας (lyne arm)

και με περισσότερες λεπτομέρειες:

1_200907220905491fMEu.gif

Στη Σκωτία, χρησιμοποιείται πληθώρα αποστακτήρων, σε σχέση με το ύψος, τη μορφή και το σχήμα αυτών. Οι περισσότεροι έχουν σχήμα κρεμμυδιού, αλλά και μεταξύ αυτών υπάρχουν πολλές και σημαντικές διαφορές. Άλλα αποστακτήρια διαθέτουν υψηλούς αποστακτήρες, άλλα κοντούς, άλλα διαθέτουν αποστακτήρα με ευρύ πυθμένα, άλλα με στενό λαιμό κλπ.

Το σχήμα, η μορφή και το ύψος του λαιμού, μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία της απόσταξης και κατά συνέπεια στο χαρακτήρα του τελικού αποστάγματος, καθώς δύναται να επιτρέψει ή μη τη διέλευση βαρύτερων αρωματικών χημικών ενώσεων (Reflux-αναρροή).

Reflux

Ο έλεγχος της ποσότητας της αναρροής (reflux) μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως το ύψος του αποστακτήρα, το σχήμα του αποστακτήρα, η γωνία του Lyne arm, τα Purifiers, η αλλαγή της θερμοκρασίας στον άμβυκα κλπ. Πολλοί άμβυκες έχουν μια βολβώδες σφαίρα boil ball (ή reflux ball) στο μεσαίο τους τμήμα. Το σχήμα του τμήματος αυτού, μπορεί να δώσει στους ατμούς μια ομαλή πορεία ή να λειτουργήσει ως διάφραγμα, οδηγώντας κάποια από βαρύτερα στοιχεία να πέσουν πίσω στον άμβυκα, αφήνοντας τις ελαφρύτερες χημικές ενώσεις να μεταφερθούν προς την κορυφή.

Στο Fettercairn χρησιμοποιούν κάτι τελείως διαφορετικό. Ένας κυκλικός δακτύλιος με οπές βρίσκεται στη κορυφή του άμβυκα και κατά τη διάρκεια της απόσταξης, ψεκάζει με νερό τον άμβυκα, εξωτερικά, γεγονός που δροσίζει τις πλευρές του άμβυκα και διευκολύνει την αναρροή.

waterring.jpg

Η σημασία του σχήματος του αποστακτήρα

Συνήθως, το τμήμα του άμβυκα που φαίνεται ότι απασχολεί περισσότερο την επιστήμη της απόσταξης, είναι το ανώτερο τμήμα. Ο λεπτομερής σχεδιασμός αυτού, επηρεάζει την εξάτμιση, τη ροή και τη συμπύκνωση του υγρού. Ωστόσο, όχι μόνο το πάνω μέρος, αλλά και το σχήμα και η γωνία του αγωγού που οδηγεί στον συμπυκνωτή, του βραχίονα που είναι γνωστός και ως lyne arm, παίζουν καταλυτικό ρόλο στο χαρακτήρα και την ποιότητα του νέου αποστάγματος.

Όσον αφορά το ύψος του αποστακτήρα, όσο ψηλότερος είναι αυτός, σε τόσο λιγότερες βαριές χημικές ενώσεις επιτρέπει τη διέλευση, ενώ αντίθετα όσο πιο κοντός ο αποστακτήρας, τόσο πιο εύκολα γίνεται η διέλευση των βαριών αρωματικών χημικών ενώσεων. Οπότε ψηλότερος αποστακτήρας, σημαίνει πιο ελαφρύ νέο απόσταγμα, ενώ με κοντούς αποστακτήρες λαμβάνεται ένα πιο βαρύ προϊόν.

Επίσης, όσο φαρδύτερος ο αποστακτήρας, τόσο πιο πολύ έρχεται σε επαφή με το αλκοολούχο υγρό ο χαλκός και γνωρίζουμε ότι ο χαλκός συνεισφέρει στο χαρακτήρα του αποστάγματος, καθώς αφαιρεί εξαιρετικά πτητικές ενώσεις θείου (sulphur compounds and off-notes), οι οποίες είναι ανεπιθύμητες. Με αυτό τον τρόπο, παράγεται ένα λιγότερο λιπαρό και πιο εκλεπτυσμένο απόσταγμα, σε σχέση με το αποτέλεσμα που επέρχεται από πιο λεπτούς αποστακτήρες. Με λίγα λόγια όσο μεγαλύτερη είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ ατμών αλκοόλης και ενεργού χαλκού, τόσο ελαφρύτερο, μπορεί να είναι το new make spirit.

Έτσι, το μέγεθος, το σχήμα των αποστακτήρων, καθώς και ο βοηθητικός εξοπλισμός παίζουν σπουδάιο ρόλο στο βαθμό αναρροής και κατά συνέπεια στο τελικό χαρακτήρα του νέου αποστάγματος. Αυτό συμβαίνει γιατί οι πιο βαριές αρωματικές ενώσεις έχουν υψηλότερο σημείο βρασμού από τις πιο ελαφριές. Καθώς οι βαριές αρωματικές ενώσεις ανεβαίνουν σε έναν ψηλό αποστακτήρα, η θερμοκρασία μειώνεται, οι ενώσεις υγροποιούνται και επιστρέφουν στην κοιλιά του αποστακτήρα. Παράλληλα, οι πιο ελαφριές αρωματικές ενώσεις έχουν χαμηλότερο σημείο βρασμού κι έτσι ανεβαίνουν πιο εύκολα στον αποστακτήρα. Αντίστροφα, οι ατμοί που ανεβαίνουν σε έναν κοντό αποστακτήρα δεν υφίστανται τις ίδιες μεταβολές στη θερμοκρασία. Έτσι υπάρχει μικρότερος βαθμός αναρροής και κατά συνέπεια φτάνει στο συμπυκνωτή υψηλότερο ποσοστό από πιο πλούσιες και πιο βαριές ενώσεις.

3-s2.0-B978012401735100009X-f09-07-97801

Pot-stills.jpg

Ένας βραχύς και ευρύς λαιμός (παράδειγμα 1) δεν επιτρέπει τόσο πολύ την επαφή με το χαλκό και έχει μικρότερη αναρροή, σε σχέση με τα αποστακτήρια που διαθέτουν άμβυκα με ψηλό και στενό λαιμό (παράδειγμα 2) και έχει ως αποτέλεσμα ένα πιο βαρύ απόσταγμα. Στο φαρδύ λαιμό, μέρος του ατμού, μπορεί να φθάσει μέχρι το ανώτερο τμήμα του άμβυκα, χωρίς να έρθει σε επαφή με τον χαλκό ή καλύτερα έχοντας μικρότερο ποσοστό επαφής υγρού-χάλκινης επιφάνειας.

Η γωνία του βραχίονα lyne arm, το τμήμα μεταξύ του λαιμού και του συμπυκνωτή, παίζει επίσης ρόλο. Εάν ο βραχίονας είναι γωνιασμένος προς τα άνω (παραδείγματα 2,3,4), αυτό θα δράσει κατ 'αρχήν ως επέκταση του λαιμού και μέρος του ατμού που οδεύει προς το συμπυκνωτή, θα πέσει πίσω στο δοχείο του άμβυκα, αυτό έχει ως αποτέλεσμα ένα καθαρότερο απόσταγμα, απαλλαγμένο από βαριές οσμές. Εάν ο βραχίονας είναι γωνιασμένος προς τα κάτω (παράδειγμα 1) το αποτέλεσμα θα είναι ένα πνεύμα με περισσότερο βαρύ χαρακτήρα.

Ένα κλασσικό σχήμα άμβυκα, είναι αυτό του "κρεμμυδιού" που καταλήγει σε μια σχετικά βελτιωμένη ροή του ατμού. Εάν εισέλθει διαταραχή κάποιας μορφής στο λαιμό (παραδείγματα 3 & 4), η ροή θα είναι πιο στροβιλώδης, με αποτέλεσμα την περισσότερη επαφή με χαλκό και επίσης την αύξηση της επαναρροής. Αν η αυτή η διαταραχή της συνέχειας του άμβυκα, είχε τοποθετηθεί ψηλά στο λαιμό, δεν θα είχε επίδραση στη διαδικασία.

Εάν είναι επιθυμητό ένα ελαφρύτερο απόσταγμα, μπορεί να εγκατασταθεί ένας purifier - καθαριστής (παράδειγμα 5), ο οποίος συλλέγει μια μεγάλη ποσότητα του συμπυκνωμένου υγρού που ρέει μέσω ενός σωλήνα πίσω στο δοχείο του άμβυκα.

Η σημασία του Lyne Arm

Το Lyne armlye pipe), είναι το κομμάτι του άμβυκα που συνδέει τη κεφαλή του αποστακτήρα με το σύστημα του συμπυκνωτή. Με τα χρόνια έγινε ένα ακόμη μέσο βελτίωσης για το επιθυμητό ύφος και το χαρακτήρα του νέου αποστάγματος. Στην απλούστερη μορφή του, ο Lyne arm είναι ένας κυλινδρικός χάλκινος σωλήνας, ο οποίος καθώς αφήνει τη κεφαλή του άμβυκα, μπορεί να πάρει τις εξής μορφές: 1. Γωνία προς τα πάνω, 2. Οριζόντιος, 3. Γωνία προς τα κάτω.

Pot_Still_en-287x300.png

Όσο πιο απότομη είναι η ανοδική γωνία, τόσο περισσότερη αναρροή (reflux) δημιουργείται και επομένως αυτό θα βοηθήσει στη δημιουργία ενός ελαφρύτερου αποστάγματος.

Η καθοδική γωνία μειώνει την αναρροή και έτσι ενθαρρύνει τη μεταφορά περισσότερο βαρέων χημικών ενώσεων, προς το συμπυκνωτή, πράγμα που σημαίνει τη δημιουργία ενός βαρύτερου, κάποιες φορές nutty αποστάγματος.

Οι Lyne arm έχουν τη συνήθεια να μη κινούνται σε ευθεία γραμμή, πχ στο Macduff κατευθύνονται ελαφρά προς τα πάνω και έχουν μια απότομη δεξιά στροφή. Στο Tobermory έχουν μια s-κλίση στη κορυφή. Στο Talisker συνδέονται με μια μεγάλη καμπή u με purifier pipe (σωλήνα καθαρισμού). Βέβαια όλα αυτά, επηρεάζουν το χαρακτήρα του αποστάγματος, αλλά δεν τον καθορίζουν.

Purifiers

Ένας Purifier είναι ένας σωλήνας που συνδέει τον lyne arm πίσω στο δοχείο του άμβυκα. Η ιδέα είναι να αυξηθεί η αναρροή προκαλώντας οποιεσδήποτε βαριές ή ανεπιθύμητες χημικές ενώσεις, να μην προχωρήσουν, επιτρέποντας μόνο στις ελαφρύτερες και πιο πτητικές ενώσεις και αλκοόλες να φτάσουν στον συμπυκνωτή και να αποτελέσουν το spirit safe. Αυτό, θεωρητικά, θα πρέπει να οδηγήσει σε ένα ελαφρύτερο νέο απόσταγμα, με λιγότερες «βαριές» ή «λιπαρές»(συνυπάρχουσες/συγγενείς) ενώσεις.

Σήμερα, υπάρχουν 2 διαφορετικοί τύποι Purifiers:

1.-Water Cooled και

2.-Non-Water Cooled

Η ποσότητα της αναρροής, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο του Purifier. Ένας Purifier που δεν ψύχεται με νερό (Non-Water Cooled Purifier) δεν θα συμπυκνώνει τόσο πολλούς ατμούς όσο ένας Purifier νερού (Water Cooled Purifier) και συνεπώς το προϊόν του αργότερα θα έχει υψηλότερο ποσοστό αναρροής. Ο σωλήνας καθαρισμού (Purifier pipe) μπορεί να είναι πολύ λεπτός (ίσως 1 εκατοστό σε διάμετρο), οπότε είναι εφικτό κάποια ένωση, να παρακάμψει τον καθαριστή και να συνεχίσει στον συμπυκνωτή. Όμως και πάλι, το σύνθετο μίγμα αλκοολών και χημικών ουσιών, θα έχει υψηλότερη αναλογία ελαφρών, πιο πτητικών χημικών συγγενών ενώσεων.

Στο Glen Grant το Lyne arm έχει μια αξιοσημείωτη κλίση προς τα κάτω, αλλά αντί να κατευθύνονται στους συμπυκνωτές, κατευθύνονται σε μικρά βαρέλια χαλκού. Πρόκειται για συσκευές ψύξης, σχεδιασμένες ώστε να επιστρέφουν μερικές από τις βαρύτερες ενώσεις στο σώμα του άμβυκα. Αντίθετα στο Ardbeg, υπάρχει Purifier pipe. Φυσικά, όλα αυτά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ένα σημαντικό αριθμό άλλων παραγόντων, όπως το μέγεθος του αποστακτήρα, το ύψος του, ο όγκος του φορτίου στον αποστακτήρα, το σχήμα του, ο ρυθμός απόσταξης, ο τύπος θέρμανσης, το σχήμα, το μήκος και η γωνία του lyne arm, αλλά και τα χρονοδιαγράμματα των σημείων κοπής.

Distilleries using Purifiers

Water Cooled

Glen Grant (Wash+Spirit)

Edradour (Spirit only)

Glen Spey (Spirit only)

Strathmill (Spirit only)

Non-Water Cooled

Ardbeg (Spirit only)

Glenlossie (Wash only)

Tormore (Wash+Spirit)

Scapa (Wash only)

Talisker (Wash only)

Unknown

Glenugie (Spirit only) (1983)

Glen+Grant+stills+1.JPG

Water Cooled Purifier in Glen Grant

qJJlo.jpg

Non-Water Cooled Purifier - Purifier pipe in Ardbeg

 

Πηγές:                                                     

https://scotchwhisky.com/magazine/ask-the-professor/13835/whisky-stills-does-shape-matter/

https://whiskeysmiths.com/2017/09/13/how-pot-still-shape-affects-whisky-flavor/

http://www.thewhiskymag.gr/column/knowhow/new_spirit

https://www.whisky.com/information/knowledge/production/details/the-scottish-pot-stills.html

http://whiskyscience.blogspot.com/2011/03/pot-still-distillation.html

http://www.thewhiskymag.gr/column/knowhow/new_spirit

http://whiskyscience.blogspot.com/2015/09/scottish-pot-still-variations.html

https://www.whisky.com/information/knowledge/production/details/distillation.html

http://masterclass.boxwhisky.se/en/the-middle-cut

http://whiskyscience.blogspot.com/2015/09/scottish-pot-still-variations.html

http://blog.thewhiskyexchange.com/2018/08/fettercairn-the-relaunch/

https://www.reddit.com/r/Scotch/comments/60uecs/lets_talk_purifiers_discussion/

http://www.daveswhiskyreviews.com/2017/03/lets-talk-purifiers-water-cooled-non.html

https://thewhiskeywash.com/whiskey-styles/scotch-whiskey/what-is-a-lomond-still/

https://scotchwhisky.com/magazine/ask-the-professor/19310/secrets-of-the-lyne-arm/

https://scotchwhisky.com/magazine/ask-the-professor/19906/where-did-the-term-lyne-arm-come-from/

http://www.daveswhiskyreviews.com/2017/03/lets-talk-purifiers-water-cooled-non.html

http://whiskymag.com/story/its-all-about-the-angle-of-the-lye-pipe

Φώτο:

https://www.whisky.com/fileadmin/Webdata/Uploads/Whisky/Knowledge/Production/Potstill/forsysths_Aufbau.jpg

https://www.hotelmule.com/hmattachments/1_200907220905491fMEu.gif

https://ars.els-cdn.com/content/image/3-s2.0-B978012401735100009X-f09-07-9780124017351.jpg

http://blog.thewhiskyexchange.com/core/wp-content/uploads/2018/08/waterring.jpg

http://masterclass.boxwhisky.se/assets/images/content-the-middle-cut/Pot-stills.jpg

http://de.malt-whisky.eu/wp-content/uploads/2016/09/Pot_Still_en-287x300.png

http://2.bp.blogspot.com/-ruruaqlQl14/T1k2-hhpLzI/AAAAAAAAA3Y/PYbul79qe2c/s1600/Glen+Grant+stills+1.JPG

https://4.bp.blogspot.com/-fYBPrR0oplQ/WNJ0a-ZAPII/AAAAAAAABAo/QXl7ojbeY-8DAQAXJdw8-d1AjRLPBF2jgCLcB/s320/qJJlo.jpg

 

 

  • Like 4
  • Thanks 1
Link to post
Share on other sites

Εξαιρετική δουλειά. Θέλει πάρα πολύ διάβασμα (και τις πηγές) και ο αγαπητός μοντίφικας το έχει τερματίσει το θέμα. 

Link to post
Share on other sites
  • 1 year later...

Create an account or sign in to comment

You need to be a member in order to leave a comment

Create an account

Sign up for a new account in our community. It's easy!

Register a new account

Sign in

Already have an account? Sign in here.

Sign In Now
×
×
  • Create New...