Jump to content
Sign in to follow this  
DMTK

Η ιστορία των «θεραπευτικών ιδιοτήτων» του whisk(e)y

Recommended Posts

Κατά καιρούς, όλοι έχουμε διαβάσει διάφορα άρθρα ή έρευνες που εκθειάζουν το whisky ως θαυματουργή θεραπεία για τη γήρανση, την άνοια, την απώλεια βάρους , ακόμη και τον καρκίνο. Οι ρίζες των υποτιθέμενων αυτών, φαρμακευτικών ωφελειών εκτείνονται πίσω στο παρελθόν, στις σκοτεινές πηγές του πνεύματος της μεταμεσαιωνικής Σκωτίας.

Ο Μεσαίωνας ήταν μια περίεργη περίοδος. Οι άνθρωποι υπέφεραν από τις καθημερινές ασθένειες που προκαλούνταν κυρίως από τις κακές καθημερινές συνθήκες διαβίωσης. Στο Μεσαίωνα, εμφανίσθηκε στην Ευρώπη η λέπρα. Ήταν φοβερά μεταδοτική και προκάλεσε τον κοινωνικό αποκλεισμό των μολυσμένων ατόμων. Οι ασθενείς απομονώνονταν υποχρεωτικά σε ειδικούς οικισμούς - θεραπευτήρια, τα οποία συνήθως βρίσκονταν σε μικρά νησάκια. Η πανώλη, γνωστή και ως Μαύρος Θάνατος, αφάνισε το 14ο αιώνα σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Ευρώπης μέσα σε τέσσερα μόλις χρόνια.

Από την άλλη πλευρά η μεσαιωνική ιατρική δεν προχώρησε πέρα από τις θεωρίες του Έλληνα γιατρού Γαληνού, ο οποίος ασκούσε την ιατρική περίπου 1.000 χρόνια νωρίτερα κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Κλαύδιος Γαληνός, ήταν ο δεύτερος σπουδαιότερος Έλληνας ιατρός της Αρχαιότητας μετά τον Ιπποκράτη και ο τελευταίος χρονικά από όλους τους σημαντικούς ιατρούς του ελληνορωμαϊκού κόσμου.

Οι εμπεριστατωμένες μελέτες του αναφέρονται στην ανατομική, τη φυσιολογία, τη χειρουργική, την οφθαλμολογία, τη μαιευτική, την παθολογία, τη θεραπευτική, την υγιεινή, την οδοντιατρική και τη φαρμακολογία. Τα πολυσύνθετα φαρμακευτικά σκευάσματα, που ο ίδιος παρασκεύαζε είναι γνωστά στη βιβλιογραφία ως «γαληνικά» και η αντίστοιχη φαρμακοτεχνία ονομάζεται «γαληνική φαρμακευτική». Σώζονται περί τις εκατό μελέτες του, που προώθησαν σημαντικά την ιατρική επιστήμη. Το βιολογικό του δόγμα, ο «γαληνισμός», επεκράτησε στην ευρωπαϊκή ιατρική επί δεκατέσσερις αιώνες (κατά τον Μεσαίωνα και στον αραβικό κόσμο).

Οι επιλογές θεραπείας ήταν πολύ περιορισμένες ή ακόμη και υπερφυσικές. Θεωρούμενοι ζωτικοί πυλώνες υποστήριξης των πόλεων, ήταν τα μοναστήρια, τα οποία διέθεταν νοσοκομεία, βιβλιοθήκες και κήπους με βότανα για τη θεραπεία ασθενών, καθώς και τα υλικά/μέσα για την καταγραφή και τη διάδοση των γνώσεών τους.

Τα μοναστήρια διέθεταν επίσης τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη του πρώιμου whisky. Είχαν συνήθως φρέσκο νερό, πηγές σιτηρών, καθώς και το χρόνο και το ανθρώπινο δυναμικό για να εξασκηθούν και να τελειοποιήσουν τη τέχνη της απόσταξης.

Η Σκωτία οφείλει την τεχνογνωσία της απόσταξης σε κάποιους πρωτοπόρους επιστήμονες της εποχής, ιδίως τον Άγγλοάραβα Robert of Chester και τον σκωτσέζο μαθηματικό και πρωτοποριακό αλχημιστή Michael Scot, ο οποίος έφερε κείμενα που περιείχαν τις αρχές της απόσταξης και τα καθιστούσε προσβάσιμα.

Η απόσταξη των δημητριακών και των καρπών οδήγησε στην ανακάλυψη αλκοόλ και, λαμβανομένων υπόψη των ριζών της στην αλχημεία, αυτό θεωρήθηκε ως πιθανή πανάκεια για τις ανθρώπινες ασθένειες. Σε ολόκληρη την Ευρώπη ακολούθησε πειραματισμός στην απόσταξη, δημιουργώντας το αλκοολούχο που έγινε συλλογικά γνωστό ως aqua vitae ή νερό της ζωής.

e3d958dccec3f2214b68da519a50406c.jpg

Η πρώτη γραπτή και τεκμηριωμένη απόδειξη σχετικά με την απόσταξη στη Σκωτία, είναι καταγεγραμμένη το 1494 στα φορολογικά αρχεία του Υπουργείου Οικονομικών (Lindores Abbey in Fife). Μια καταχώρηση κάνει λόγο για την αποστολή βύνης σε κάποιο μοναχό με το όνομα John Cor, προκειμένου να φτιάξει aqua vitae (To Brother John Cor, 8 bolls of malt, wherewith to make aqua vitae for the King). 8 bolls of malt ήταν ισοδύναμες με 500kg, πράγμα που σημαίνει ότι η απόσταξη ήταν ήδη καθιερωμένη την περίοδο εκείνη.

Καθώς το aqua vitae εγκαταστάθηκε στη Σκωτία, οι απλοί άνθρωποι ανακάλυψαν επίσης ότι θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν κι ακόμη έναν εναλλακτικό σκοπό: να μεθύσουν.

Με την πάροδο του χρόνου, το aqua vitae έγινε δημοφιλές συστατικό σε «φαρμακευτικά κοκτέιλ» λόγω της πεποίθησης ότι είχε ευρείες θεραπευτικές ιδιότητες και λόγω των συντηρητικών του ιδιοτήτων για άλλα φαρμακευτικά συστατικά. Μερικές φορές, χρησιμοποιήθηκε για να αναμειχθεί με συστατικά, έτσι ώστε να μπορούσε να εξυπηρετήσει μια σειρά λειτουργιών σε μια συνταγή που φαινόταν απλή.

Η πίστη στο aqua vitae ως πανάκεια είναι ίσως καλύτερα επισημασμένη στη συλλογή των χειρογράφων του Warren R Dawson, A Leechbook or Collection of Medical Recipes of the Fifteenth Century. Εδώ το aqua vitae παρατίθεται ως βασικό συστατικό για διάφορες ιατρικές περιπτώσες, από πόνους στους ώμους έως πληγές, ακόμα και κώφωση: «For deafness [....] take the bile of a hare with aqua vite and the milk of a womans breast in the same quantity and mix them well together and put them in the ear. ‘For ache of the shoulder joint [...] mix an ointment called marciaton [ointment containing beeswax, olive oil, butter, animal fats, gums and around 50 herbs] together with an ointment known as Agrippa [mastic oil and herbal roots] and a little aqua vita and then apply it to the shoulder. This is proven to work».

Κατά την περίοδο αυτή, η απόσταξη είχε εξαπλωθεί στην ευρύτερη κοινωνία και τα στοιχεία δείχνουν ότι το aqua vitae/whisky  καταναλώνοταν σε κοινωνικές περιστάσεις, αν και παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αποκλειστικά για ιατρικούς σκοπούς. Οι σοφές γυναίκες και οι λαϊκοί θεραπευτές συνδύαζαν τις γνώσεις τους για την απόσταξη και τα βότανα για να παρέχουν ιατρικές υπηρεσίες για ασθενείς που δεν είχαν τη δυνατότητα να επισκεφτούν έναν εκπαιδευμένο γιατρό.

98890e2a966c54bc4ded599d2ac2e653.jpg

Ο βασιλιάς James IV είχε έντονο ενδιαφέρον για το aqua vitae και σύμφωνα με το αναγεννησιακό πνεύμα της εποχής του, επένδυσε στην ανάπτυξή του. Ήταν προστάτης του εκκεντρικού αλχημιστή John Damian, και συντηρούσε τα εργαστήριά του στα Κάστρα Stirling και Edinburgh. Ο Damian προσπάθησε να δημιουργήσει ένα μυστηριώδες στοιχείο που θα μπορούσε να μετατρέψει το μέταλλο σε χρυσό ή να παραχωρήσει την αθανασία και το aqua vitae ήταν βασικό συστατικό των πειραμάτων του.

Η περίοδος της αναγέννησης της Σκωτίας (τέλη 15ου-17ος αιώνας) έφερε νέες σπουδές στην ανατομία και τη χημεία καθώς και την ίδρυση ιατρικών σχολών. Οι επιστημονικές εξελίξεις άρχισαν να αμφισβητούν τη φήμη του whisky/aqua vitae ως ελιξίριο για πολλές ασθένειες.

Παρόλα αυτά, η εμπιστοσύνη στις θεραπευτικές δυνάμεις του aqua vitae, δεν έπαψαν να υπάρχουν. Το aqua vitae εμφανίζεται επίσης σε συνταγές για τη θεραπεία της δυσπεψίας του 17ου αιώνα.

Η ενοποίηση της Σκωτίας και της Αγγλίας το 1707 ξεκίνησε μια ταραχώδη περίοδο για το ουίσκι. Ενώ η ένωση έφερε δυνητικούς νέους πελάτες στη Σκωτία, ήρθαν και οι δαπανηρές εισφορές και άδειες που προκάλεσαν το παράνομο εμπόριο ουίσκι.

Οι αγρότες εξαρτιόνταν από την παράνομη χρήση του ουίσκι, το οποίο και χρησιμοποιούσαν όχι μόνο ως πρόσθετο εισόδημα, αλλά και ως μια προσιτή εγχώρια ιατρική θεραπεία για τις καθημερινές δυσκολίες που προκαλούνταν στους ίδιους από τη σκληρή χειρωνακτική εργασία αλλά και τις κακές συνθήκες διαβίωσης.

Πολλοί Σκωτσέζοι αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στην Αμερική, τη Νέα Ζηλανδία και την Αυστραλία μεταξύ 1750 και 1850. Αυτό το μεγάλο κύμα μετανάστευσης συνέβαλε στην καθιέρωση των τεχνικών απόσταξης του ουίσκι σε νέες χώρες και πολιτισμούς, μαζί βέβαια με μια αγνή πίστη στις πολλές υποτιθέμενες θεραπευτικές του ιδιότητες, η οποία και παραμένει μέχρι σήμερα.

 

Πηγές:

https://scotchwhisky.com/magazine/features/26449/whisky-s-curious-medicinal-history/

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL101/560/3669,15939/

https://el.wikipedia.org/wiki/Γαληνός

Φώτο:

https://media.scotchwhisky.com/images/media/e3d958dccec3f2214b68da519a50406c.jpg

https://media.scotchwhisky.com/images/media/98890e2a966c54bc4ded599d2ac2e653.jpg

  • Like 3
  • Thanks 1

Share this post


Link to post
Share on other sites
2 hours ago, mallios said:

Whisky Quotes Humorous. QuotesGram

Ναι, κατά τα άλλα σου φταίει ο @dimitris73 που βάζει "e" ...:p

  • Haha 3

Share this post


Link to post
Share on other sites

@DMTK συγχαρητήρια για τη δημοσίευση και μερικές παρατηρήσεις στο θέμα.

Η αλχημεία δεν ήταν μια "κομπογιαννίτικη" ψευδοεπιστήμη του μεσαίωνα, όπως ίσως προκύπτει. Σαφώς υπήρχαν και τέτοιες περιπτώσεις, όμως στην ουσία ήταν εν μέρει ο πρόδρομος της φαρμακευτικής, της τοξικολογίας και της ίδιας της χημείας σε μεγάλο ποσοστό. Πέρα από την αναζήτηση της "φιλοσοφικής λίθου" και της μετατροπής υποδεέστερων μετάλλων όπως ο μόλυβδος και ο κασσίτερος σε πιο ευγενή, κυρίως χρυσό (το οποίο εκτός από ρεαλιστική είχε και μεταφορική έννοια), προέκυψαν μέσα από πειράματα και τεχνικές απόσταξης, εκχύλισης και άλλες, διάφορα σκευάσματα που θεωρούνταν τα φάρμακα της εποχής. Ας μην ξεχνάμε οτι και η ίδια η λέξη "φάρμακο" στα Αγγλικά είναι η ίδια με την λέξη "ναρκωτικό" (drug). Ας μην ξεχνάμε επίσης οτι το βασικό συστατικό των αντισηπτικών, που έτρεχε όλος ο κόσμος να προμηθευτεί λίαν προσφάτως, είναι το αλκοόλ, το προιόν της απόσταξης. Ας μην ξεχνάμε τις αντισηπτικές ιδιότητες του χαλκού, δεν είναι τυχαίο οτι οι παραδοσιακοί άμβυκες απόσταξης είναι χάλκινοι.  Ας μην ξεχνάμε τις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων, αλλά και ζωικών παραγώγων όπως η πρόπολη, το μέλι κλπ, πολλά εκ των οποίων χρησιμοποιούνταν στις διάφορες συνταγές aqua vitae - "whisky" εκείνης της εποχής.

Και φυσικά υπάρχουν πολλές σύγχρονες ιατρικές έρευνες, οι οποίες έχουν καταλήξει σε συμπεράσματα ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για την - υπεύθυνη/μετρημένη - κατανάλωση αλκοόλ :)

Συνεπώς, μπορεί να μην είναι η πανάκεια, να μην θεραπεύει την α ή την β αρρώστεια, αλλά αυτό δεν σημαίνει οτι δεν έχει θεραπευτικές ιδιότητες, (εγώ δεν θα έβαζα εισαγωγικά σε αυτές τις λέξεις).

Εν κατακλείδι. Μη μας ξενερώνεις @DMTKΤο ουίσκυ κάνει καλό. Ακόμα καλύτερα όταν το πίνεις μαζί με φίλους. Θα τα ξαναπιούμε μαζί αύριο-μεθαύριο να το θυμηθείς......:p

  • Like 3

Share this post


Link to post
Share on other sites
26 minutes ago, Celtic said:

Εν κατακλείδι. Μη μας ξενερώνεις @DMTKΤο ουίσκυ κάνει καλό. Ακόμα καλύτερα όταν το πίνεις μαζί με φίλους. Θα τα ξαναπιούμε μαζί αύριο-μεθαύριο να το θυμηθείς......:p

:yahoo::laugh2:

 

Share this post


Link to post
Share on other sites

Create an account or sign in to comment

You need to be a member in order to leave a comment

Create an account

Sign up for a new account in our community. It's easy!

Register a new account

Sign in

Already have an account? Sign in here.

Sign In Now
Sign in to follow this  

×
×
  • Create New...